het Museum voor Moderne Kunst, de Rietgors in Papendrecht en haar conservator Adrie Mouthaan

oude titel - De vraag wat me tot een nieuw stuk kan inspireren leidde tot een stuk over
 het voormalige Museum voor Moderne Kunst, de Rietgors in Papendrecht en haar conservator Adrie Mouthaan

Ik giet mijn artikelen/blogs meestal in een bepaalde vorm, ik hang het verhaal als het ware ergens aan op. Dat kan een bepaald thema zijn, over een favoriete plek van de Dordtse Impressionisten handelen - het kan ook over een oud foldertje van Daan Mühlhaus gaan. Er is regelmatig wel een vertrek- of uitgangspunt.  Nu zat ik (nog) zonder maar voelde ik eenvoudig de behoefte om weer eens een positief geluid te laten horen.  Dus dat werd mijn voorlopige kapstok voor de start. De rest diende zich vanzelf aan. 

Het kan me altijd weer frapperen dat er op momenten dat ik me het voorgaande afvraag - waar een verhaal aan te koppelen - er zich vaak onverwacht een gelegenheid aandient om over te schrijven. Nu net, toen ik de eerste regels van dit stuk al geschreven had bijvoorbeeld. Ik surfde wat op Google op zoek naar een antwoord op een gerezen vraag en zo kwam ik op een mij nog niet bekende website. Bij de in de site opgenomen afbeeldingen zag ik veel oude bekenden, allemaal schilderijen uit de collectie van de Rietgors, terug. Dat wil ik  nu niet voor deze gelegenheid gebruiken maar ik ga dat wel in de directe toekomst toepassen. Het bied mij tegen die tijd zo'n soort kapstok. Eén waarmee ik later het verhaal rond een herinnering kan schrijven.
De website wil ik nu alvast doorgeven. (zie verderop in dit stuk)

omslag v/h boek Schilders van de Biesbosch
door Wim van Wijk en Ad Molendijk
1999 uitgeverij Waanders, Zwolle
en het stadsarchief Dordrecht, met
Cor Noltee, Steef Wijnhoven, Ab van 't Hof,
Adrie Mouthaan, les Timmermans,
Arie C. de Bruyn, Ernst van Dalen,
Henk van Dalen, Marinus van der Neut,
Ad van der Ven, Teus Verhoeven
en twee afbeeldingen van Wim Jansen

In blogger, de host van mijn site, kan ik zien welke zoektermen men heeft gebruikt om op dit blog te belanden. Daar kwam ik deze week meerdere malen de naam van Adrie Mouthaan tegen. Omdat ik weinig feedback van mijn lezers krijg, ondanks mijn verzoeken, en ik me wel afvroeg of er misschien nieuws over hem te vinden was zat ik wat te surfen en vond ik de aangeduide site.

De laatste keer dat ik Adrie Mouthaan (1940) ontmoette, dat is alweer een paar jaar geleden, vertelde ik hem dat ik een interessante cd-rom, speciaal van de landschappen, van de Frans-Russische schilder Nicolas de Staël had gemaakt, en dit op een manier en in een uitvoering die hem zeker zou aanspreken, want ik wist dat hij net als ik een groot bewonderaar van deze schilder is.  Hij vertelde me toen dat hij eigenlijk niet veel van computers en Internet moest hebben en weinig aan die cd-rom had. Dat helpt in deze tijden niet erg mee bij de bevordering van een zekere naamsbekendheid. Bovendien heeft hij op 'het net' de 'pech' dat hij dezelfde naam deelt met een landelijk bekende fotograaf. De fotograaf Adrie Mouthaan die in de muziekwereld zijn sporen verdient. Google je hun beider naam dan kom je bij deze fotograaf terecht. Niets ten nadele van de fotograaf, maar Adrie Mouthaan de schilder mag er toch ook zijn! Vandaar dat ik de gelegenheid te baat neem onderstaande afbeeldingen van de voor en achterzijde van het Adrie Mouthaan Album te plaatsen. Als tegenwicht richting zijn naamgenoot met al zijn popsterren die toch wel genoeg bezoekers zal krijgen. In het boek 'Schilders van de Biesbosch,' is een hoofdstuk aan Adrie Mouthaan gewijd.

Mouthaan wil ik bij deze gelegenheid sowieso graag noemen omdat ik veel aan de contacten met hem heb gehad. Mühlhaus was onbetwist mijn mentor, maar hij stond absoluut vijandig tegenover de moderne kunst. Heel anders dan Mouthaans 'mentor,' Joop Kropff, die zich is blijven vernieuwen. Mühlhaus deed dit simpel af met de uitspraak; ,,Joop moest ook zo nodig gek doen!''
Bij Mouthaan, en via hem bij Kropff, herkende ik de volgende stap als schilder, die voorbij het Dordts Impressionisme. Trouwens een stap die Mühlhaus mij, ondanks zichzelf, ook al aankondigde. Maar dat is weer een verhaal voor later.





achterkant van dezelfde uitgave uit
 1978 met kunstenaar en conservator
van Museum voor Moderne Kunst
de Rietgors in Papendrecht,
Adrie Mouthaan (1940)

Adrie Mouthaan (1940) album
14.6x11.4 cm
uitgave in een oplage van 100
exemplaren, uitgegeven door
Carolien van den Dool in 1978







































De site is een website die, naar ik begrijp, sinds dit jaar rond het Museum voor Moderne Kunst de Rietgors, vroeger in Papendrecht, bestaat. Het opheffen van dit sympathieke Museum door de gemeente Papendrecht is een goede graadmeter van hoe verdrietig het in het algemeen met het Nederlandse kunstklimaat gestelt is. Want als u alleen al op deze website de hoogtepunten van de collectie bekijkt, ziet u wat een fraaie collectie het is. Deze uitkomst staat ver af van wat de oprichter, de verzamelaar Luigies met de collectie, en de bungalow die die collectie moest herbergen, voor ogen had. http://www.museumderietgors.nl/






in 1997 weidde het Museum voor
Moderne Kunst de Rietgors in
Papendrecht een tentoonstelling
aan de Dordtse Impressionist
Daan Mühlhaus. Dit in nauwe
samenwerking met Bert Jintes van
Kunsthandel de Rode Deur, Dordrecht 

Een bezoekje aan dit inmiddels opgeheven museum in Papendrecht, dat onder de supervisie van een conservator, de kunstenaar Adrie Mouthaan, stond, kon me als beginnende kunstenaar flink inspireren en de verzamelaar, die ik toen ook was, kon de schilderijen zien die soms voor zijn neus waren weggekaapt. De Rietgors had namelijk vaak, in de persoon van Adrie Mouthaan, de eerste keuze bij de plaatselijke Dordtse kunsthandel. Het Papendrechtse museum was tevens een podium dat veel aan de regionale kunstenaars deed. Heel wat meer dan het Dordrechts Museum, en dat kan het Dordrechts Museum wat mij betreft in zijn zak steken.

Die inspirerende werking was niet alleen vanwege de mooie verzameling maar ook door het prettige contact met conservator Adrie Mouthaan, die me zelfs een paar keer het voorrecht gunde in mijn eentje, zonder begeleiding of toezicht, in het depot van dit intieme museum rond te neuzen.

Ik herinner me een prachtige in blauwe tinten geschilderde Joop Kropff. Een klein schilderijtje, de Merwede met Dordrecht aan de horizon - één dat me vaag aan Claude Monet deed denken. Frans impressionisme aan de Merwede! - misschien sloeg mijn fantasie wel op hol, maar dat schilderijtje was alleen al het tochtje naar Papendrecht meer dan waard. Zulke indrukken helpen je vooruit als autodidacte schilder.

Een bezoek aan de Rietgors, samen met mijn mentor, de Dordtse schilder Daan Mühlhaus, als tussenstop tijdens een tocht die in mijn herinnering gegrifd zal blijven, zal ik in één van de komende artikelen/blogs beschrijven.

Een folder van Daan Mühlhaus, schilderen. Er is in feite niet eens zoveel nieuws onder de zon.

 

SCHILDEREN

buitenkant van het foldertje
waarmee Daan Muehlhaus
 leerlingen voor schilderles
zocht, de tekst van de folder
werd door Otto Dicke voor-
zien van tekeningetjes 

De afgelopen winter had ik bij mijn speurwerk naar mijn mentor, de in 1981 overleden Dordtse schilder Daan Mühlhaus, tijdelijk een oud fotoalbum van hem in handen. De buitenkant was behoorlijk door de muizen aangevreten.

Wat schetst mijn verbazing toen ik daarin deze folder tegenkwam.
Om die verbazing voor u te verklaren moet ik u vertellen waar die vandaan kwam.

Ik heb Daan Mühlhaus in de laatste vierenhalf jaar van zijn leven meegemaakt. Dit was te danken aan het feit dat ik in 1977 als leerling-lijstenmaker bij de firma Adri Bakker en zoon, aan de Spuiweg in Dordrecht, in dienst kwam. Via Adri Bakker verkocht hij veel van zijn schilderijen en hij liep er dan ook vaak binnen, meestal tegen koffie tijd.  
Daar was het ook dat ik hem leerde kennen.





Cor Noltee 1903-1967
in de vrije natuur
foto Daan Mühlhaus
coll. Daan Mühlhaus archief

Daan Mühlhaus was een boeiend verteller. Mede dankzij zijn levendige verhalen en imitaties heb ik het bedrieglijke gevoel dat ik Cor Noltee bij zijn leven gekend heb.
Voor mij is Cor Noltee een levendige kleurrijke figuur uit mijn eigen jonge jaren en niet één van die vele andere namen en verhalen uit de Dordtse schildersannalen.
Noltee was tien jaar daarvoor in 1967 overleden en het is wel frappant dat ik zelf 'Noltee grappen' heb gemaakt die later nog door anderen aan Mühlhaus waren toegeschreven.
De naam van Noltee viel sowieso vaak omdat hij in het verleden ook bij Adri Bakker kwam. Ik kan me een leuk tekeningetje van Noltee's hand voor de geest halen van Bakker's werkplaats met centraal een potkachel. Het hing in Adri Bakker's kantoortje, de plek waar Adri Bakker en Daan Mühlhaus zich regelmatig afzonderden om de onderlinge financiën te regelen.
Dat was een zaak tussen hen beiden en daar bemoeide zich verder niemand mee.




foto de Dordtenaar -  bij het halen van een mijlpaal, de verkoop van 2500
 reprodukties van  het schilderij, de Nieuwe Haven met de Grote Kerk
 in Dordrecht, door Daan Mühlhaus, de opbrengst kwam ten bate van het
restauratiefonds van de Grote Kerk. v.l.n.r. A. Brasser, voorzitter van de
 kerkvoogdij, Adri Bakker, de initiatiefnemer, en Daan Mühlhaus
uiteindelijk zouden er tienduizend reprodukties gemaakt worden.
Het originele schilderij van Daan Mühlhaus zou later door de Dordtse
middenstanders aan de nieuw benoemde burgermeester van Zuuren worden
aangeboden, die er volgens een bericht in de plaatselijke krant zichtbaar blij mee was.

In de lijstenmakerij van Bakker lieten zich allerlei verhalen optekenen. De vaste klanten van Bakker, handelaren, kennissen, relaties, kunstenaars etc. liepen vaak meteen door naar de werkplaats om daar hun bestellingen en zaken met Bakker te regelen en daarbij gingen ook vaak boeiende geschiedenissen over tafel. Ik kon vaak meeluisteren, onderwijl ging ik gewoon door met mijn werkzaamheden in de lijstenmakerij.

Vanuit dat perspectief leerde ik het wereldje door de jaren heen aardig kennen.



Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981

Van Daan Mühlhaus bestond door de informatie van buitenaf en de indruk die hij zelf graag met zijn verhalen bevestigde een beeld van een man die zich niet altijd even makkelijk liet benaderen en die zelfs liever wat afstand hield.

Zijn credo leek verder wel; ,,Doe maar gewoon dan doe je al gek genoeg!''  Kunstschilder zijn was voor hem geen show voor de buitenwacht maar een serieuze aangelegenheid.
''Gek doen'', zoals hij dat veelvuldig uitdrukte, hoorde daar niet bij.


Noltee leek het tegenovergestelde, die verzamelde graag mensen en publiek om zich heen en hij gaf de buitenwacht het bijna cliché beeld van de bon-vivant, de bohémien/schilder.
Een kenmerkend verhaal dat ik optekende speelde in de Tweede Wereldoorlog, in een tijd van schaarste. Op het eerste gezicht lijkt het voor ons moeilijk voor te stellen, maar het loonde in die dagen en omstandigheden om de schilderkunst als broodwinning te gaan beoefenen. Heel wat mensen konden in die donkere tijden van de kunst rondkomen of begonnen er juist mee, om er na de oorlog weer mee op te houden of er een andere of extra broodwinning bij te zoeken.



Cor Noltee 1903-1967
zelfportret olieverf/doek
voorheen coll. van der Mijle

Eén van hen was Plip Haezer. Hij klopte midden in de oorlog bij Mühlhaus aan met het volgende; ,,Zeg Mühlhaus, je kunt mij niet wijsmaken dat dat schilderen van jullie niet gewoon een trucje is - kun je mij die truc niet verklappen?'' Daan Mühlhaus vond dat een onzinnige vraag en wilde hem snel uit de droom helpen. ,, Ga weg Phlip met je flauwekul, wat een onzin zeg - er bestaat helemaal geen trucje!'' 
Phlip Haezers droop af, maar ging onversaagd met dezelfde vraag door naar Cor Noltee.

Die reageerde anders.
,,Weet je wat Phlip, breng jij morgen een rol linnen mee naar mijn atelier dan zal ik je die truc wel even uit de doeken doen''. Haezer die contacten had waardoor hij makkelijker aan materialen kon komen verscheen de volgende dag met de rol linnen bij Noltee op het atelier. Hij kwam er weer met lege handen vandaan.
De rol bleef achter maar hij heeft ook bij Cor Noltee het 'trucje' niet gevonden.

Een ander moment speelde veel later en de strekking ervan zong al langer in Dordrecht rond. Beginnende schilders wilden wel eens bij Daan Mühlhaus aanbellen, meestal met de vraag of hij naar hun werk wilde kijken. Hij wimpelde het steevast af, vaak met de begeleidende woorden;
,,Ga eerst maar eens vijfentwintig jaar buitenschilderen en kom dan nog maar eens terug.''

U begrijpt waarschijnlijk wel mijn verrassing en die van anderen, toen Daan Mühlhaus mijn, angstvallig voor hem onder een werkbank bij Bakker verborgen gehouden eerste schilderijtjes in olieverf ontdekte en hij me sommeerde die aan hem te laten zien. Tot mijn verwondering complimenteerde hij me en sprak hij de voor mij belangrijke woorden;
,,Toen ik zo oud was als jij kon ik dit niet - Je moet eens op mijn atelier komen, dan zal ik je wat op weg helpen.'' 

Het directe vervolg heb ik in mijn blog/artikel van 28 november 2010 - Buitenschilderen met Daan Mühlhaus beschreven. Maar deze gang van zaken was dus een zeldzame uitzondering.



SCHILDEREN

waarschijnlijk kort na de oorlog door Daan Mühlhaus uit-
gegeven, de illustraties zijn van de hand van Otto Dicke

één keer op de afbeelding klikken voor een grotere
afbeelding zodat u de tekst kunt lezen

Wat schetste dan ook mijn verbazing toen ik dit foldertje in het album tegenkwam. Het moet van kort na de oorlog dateren, toen het weer moeilijker was geworden om van de kunst rond te komen. Maar het (jonge) gezin moest natuurlijk wel eten. Vandaar waarschijnlijk het initiatief om met dit foldertje wat extra inkomsten aan te boren. Het trof mij nog eens extra omdat ik zelf net in die periode overwoog meer reclame voor mijn eigen lessen te maken. Iets dat ik voordien nauwelijks gedaan had. De van mond tot mond reclame en mijn eigen werken deden het voor me.

Daarom de kop van dit blog/artikel: - Er is eigenlijk niet eens zoveel nieuws onder de zon. 

Het wordt alleen iedere keer weer anders verpakt.

Nog steeds zijn er mensen die denken dat het 'trucje' bestaat en er zijn nog steeds docenten die het hen beloven.

voor meer informatie zie de blogs en de labellijst, waar

meer over de lessen van Petervan Loon te vinden is

verder

website www.petervanloondordrecht.nl

weblog www.eenschilderindordrechtnl.blogspot.com

telefoon 078 6145913

Tikky Buytink 17 november 1915 - 8 juli 2008




 


Tikky Buytink



Het is vandaag drie jaar geleden dat Tikky Buytink is overleden. Dat was voor haar zonder twijfel het beste want het was die laatste maanden geen leven meer.

Je kan natuurlijk zeggen dat zij een prachtige leeftijd  heeft bereikt, en dat wil ik zeker niet tegenspreken.  Alleen die laatste jaren - die had ik haar graag willen besparen. Maar daar blijkt maar weer - wij gewone stervelingen hebben hier niet veel in te kiezen.
Zij koos het moeilijkste wat zij nog te kiezen had, ik heb daardoor nog meer respect voor haar gekregen dan ik al had.





Voor mezelf heb ik vaak bedacht dat we haar, als zij in 2005 kort na haar expositie was overleden, allemaal hadden nagegeven dat zij tot het eind toe zo goed en bij de tijd was gebleven. We hadden haar er zelfs om geroemd dat zij zo midden in het leven was blijven staan.
Het liep spijtig genoeg niet volgens dat scenario.






Tikky Buytink aan het werk voor haar expositie in 2005
dit beeld van haar willen we graag vasthouden











 

bij de opening van Tikky Buytink 90
Marjolein Schaap zong bij de opening
het is wel leuk te vertellen dat Tikky
nog zanglessen bij Marjolein Schaap
gekregen heeft

Die expositie kreeg zij van Addie Jintes-Mulders van Kunsthandel de Rode Deur aangeboden t.g.v. haar negentigste verjaardag.
De opening was voor haar een geweldige ervaring waarbij zij het stralende middelpunt was. Zij genoot er zichtbaar van zo omringd te zijn door zoveel mensen die met haar wegliepen.
Tik had een groot en warm mensenhart.

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Franciska (Tikky) Buytink in de tuin van
Aad en Lenie Zwart in Woerden
collectie P.v.L.

Daan Mühlhaus verhuisde vanuit zijn atelier in Pictura naar haar woning aan de Nieuwe Haven waar hij tot zijn dood zou blijven wonen. Hij had zijn atelier op de bovenste verdieping, waar ik hem vaak heb bezocht en dat na een jaar van leegstand het mijne werd.. Insiders als Anton Reidel, maar ook zijn dochter Agnes wisten te vertellen dat Mühlhaus, (hij vertrok bitter en gedesillusioneerd uit Pictura), die eerste jaren op de Nieuwe Haven met Tikky Buytink enorm opknapte en het plezier in alles weer terug kreeg. Tikky gaf les in Cesar bewegingsleer maar op aandrang van Mühlhaus stopte zij daarmee - het argument daarachter was dat zij dan meer samen konden doen. Reizen, buiten schilderen, zigeunerorkestjes en jazzmuziek in Rotterdam, vrienden bezoeken en ontvangen, naar de stadjes rond het IJsselmeer waar hij zo dol op was. Hij leefde weer op.

Zijn vriend en collega Aad Zwart werd op een gegeven moment hevig verliefd op Tik - op het schilderij dat Mühlhaus in de tuin van Zwart van Tikky maakte, liet hij even een stukje van haar onderjurk zien - als door op een subtiele manier, maar dan die van de schilder, te zeggen - ze is met mij.



Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Tikky Buytink in haar stoel in een
voor haar karakteristieke houding
bij het raam van de Nieuwe Haven
olieverf/marouflé 30x40 cm
collectie P.v.L.



Dit schilderij vonden Tik en ik in een vuilniszak die klaar stond voor de vuilnisman. 
Dat was na Daan Mühlhaus' overlijden nadat zijn bezittingen door zijn nabestaanden van de Nieuwe Haven waren weggehaald.

Het was door Mühlhaus zelf met puimsteen afgeschuurd maar de contouren en de oorspronkelijke bedoeling was nog 'te lezen'.
Ik heb toen mijn best gedaan om het in de oorspronkelijke staat terug te brengen - heb er bij Bakker een lijst om geregeld - en we konden weer één van de lege gaten aan de muren vullen.

Zoals het leeghalen van Nieuwe Haven 6 is verlopen verdient niet de schoonheidsprijs. Daan Mühlhaus was nog niet eens gecremeerd toen al veel was weggehaald. Daar mogen dan allerlei redenen voor worden aangevoerd, de manier waarop dit is gegaan was niet erg fijngevoelig (om het met een understatement te zeggen). 
Tikky had op dat moment wel iets anders aan haar hoofd.
Wat bij mij en anderen veel respect afdwong is dat zij daar altijd boven is blijven staan, nauwelijks of niet haar beklag deed (zeker niet over het materiële) en er nooit een oordeel over uitsprak.


Tikky 75, ze wist werkelijk van niets, zelfs niet toen zij bij de Kat in de Wilg
binnenstapte, een geslaagde verrassing voor de 'Peggy Guggenheim,' van
Dordrecht, zoals Bert Jintes haar noemde




Tikky Buytink en Peter van Loon
Tikky en Jans in de sneeuw  Epse 2005
acryl op canvasboard 30x24 cm

omdat ik haar bij dit schilderijtje sterk
had gesteund claimde ik het bij haar
voor mezelf voor later, hoewel zij er aan-
vankelijk andere intenties mee had kon
zij zich in de argumenten bij mijn pleidooi
vinden en beloofde zij het me
zeker na het;,,Nu snap ik het!''  moment
dat voor mij van veel betekenis was

In mijn artikel/ 'buitenschilderen met Daan Mühlhaus', beschreef ik wat een onuitwisbare indruk het huis aan de Nieuwe Haven op me maakte. Dat was bij mijn eerste bezoek aan hem. Die wereld was van het ene op het andere moment weg, of in ieder geval flink aangetast. Dat ging me sterk aan het hart en daarover sprak ik met bekenden en daar wilde ik zelf wat aan doen.

Eén van de mooiste reacties kwam van Otto Dicke die ook al zo mooi op de uitvaart had gesproken.
Hij ging ongedwongen bij haar op de thee. Na uitwisseling van allerlei welgemeende beleefdheden, had hij Daan's lievelings kat Moosje op het Perzische kussen zien liggen. Ineens vroeg hij of zij voor hem een schetsboek en tekenkrijt had. Terwijl het gesprek voortging maakte Dicke drie rake tekeningen van Moosje. Bij het vertrek liet hij het schetsboek met de drie tekeningen achter.
Zo zonder woorden.
Het tekent de mens Otto Dicke.

De drie tekeningen heb ik voor haar ingelijst - weer drie lege plaatsen minder. Tot er zelfs, een kleine twee jaar later, door Jaap Romijn in zijn hoedanigheid als recensent voor de Dordtenaar geschreven werd; ,,een huis vol kunst!''
Daar was Tikky Buytink minder over te spreken. Het dievengilde leest ook een krant.





Tik op de Groenedijk
in haar middelbare
schooltijd



Op Picasa is een map met bijna veertig afbeeldingen aan Tikky Buytink gewijd.




Jopie en Tikky Buytink in Rotterdam, voor de oorlog









  

Een geliefde locatie van de Dordtse Impressionisten - bevond zich tegenover Dordrecht bij het drierivierenpunt


 Een ieder die schildert heeft zo zijn helden en zijn voorbeelden.
Er zijn vanaf de tijd van de grottekeningen altijd anderen geweest die al voor jouw tijd een rund of een hert tekenden. Begrijpelijk dat bij de kunstenaar in dop ineens een impuls kan ontstaan van; ,, Dat wil ik ook........!''



Daan Mühlhaus/Muehlhaus
gezicht op Dordrecht
olieverf op doek
 bij Papendrecht aan het
begin van de rivier de Noord
voorh. kunsthandel A. Bakker
part.coll. vrblpl. n.bekend

 ik had me het meer als dit
voorgesteld

Zo wilde ik, het was in 1982, heel graag Dordrecht vanaf de Papendrechtse kant schilderen.
Graag direct ter plaatse en met olieverf.  

Dat was met Dick Vissers, die tevens onze chauffeur was, en Tikky Buytink. Toen we daar met onze spullen stonden schrok ik nogal terug van de enorme plas water. Dit was toch niet zoals ik het me had voorgesteld. 

Voor mij had het op dat moment nog maar weinig van doen met de voorbeelden uit het verleden die mij nu juist tot deze keuze inspireerden. Dat waren voorbeelden van andere schilders die men, vaak onbewust, in zijn hoofd  opslaat. Vaak schilderijen waarbij je bij het zien ervan iets kan krijgen van; ,,Wat een fijn onderwerp, dat wil ik later ook graag nog een keer schilderen!'' 

We stonden daar in een bocht op de gestroomlijnde strakke dijk tegenover het Zwijndrechtse Noordpark. Dat bevind zich aan de overkant bij het begin van de rivier de Noord. Er waren op de voorgrond geen voor de hand liggende karakteristieke uitsteeksels of andere bruikbare elementen. Die elementen zocht ik om de grote lege ruimte in de richting van Dordrecht in het schilderij te kunnen breken. Nu leek het eerder een groot meer dan een schilderachtige rivier.
Hoe anders hebben onze voorouders en voorgangers dit mogen zien! 


dit is een foto die veel later genomen is, wij keken een kwartslag
meer naar links en zonder telelens. We waren nog groentjes maar
het is een verdraait grote waterplas als je daar met je ezel staat!
aan de rechterkant het Noordpark in Zwijndrecht, een
gestroomlijnde oever, maar tot plusminus 1968 stak daar een
soort landtong, een punt, uit in het water en dat gaf een
duidelijke scheiding tussen de Noord en de Oude Maas
een vergelijkbare situatie bestond aan de Papendrechtse kant

gezicht op het Groothoofd in Dordrecht
de punt bij de Noord rond de vorige eeuwwisseling




   

luchtopname van het gebied dat eind zestiger jaren
weggebaggerd is, hier is men volop met deze klus bezig

De improvisatie die ik ter plaatsen bedacht was door met het schildermes te gaan schilderen. Vergeleken met het alternatief was dat een vondst, maar ik vond het nooit echt bevredigend.

Ik kende wat varianten die Adri Mouthaan had bedacht. Adri Mouthaan woonde op loopafstand van dit motief.  Maar daar wilde ik niet aan want dan was de lol er voor mij snel weer af. Dan kreeg je dat gezeur weer. Nu wilde ik ook geen Mühlhaus variant maken.
Nee, ik wilde me met eigen ogen, of op zijn minst met eigen fantasie in het motief verplaatsen. Als ware het alsof ik het motief met eigen ogen zag en er lijfelijk aanwezig was.

Jan Toorop
schepen voor het drierivierenpunt bij Dordrecht
op de achtergrond een stoomschip op de Noord
verblijfplaats bij de auteur niet bekend

Vanuit deze aan mezelf opgelegde problematiek ontstond bij mij een soort van obsessie. Zo'n soort waar je later van vergeten bent waar het oorspronkelijk vandaan kwam. Je begint gegevens te verzamelen
 - foto's en afbeeldingen waarop de plek (mogelijk) te herkennen is. Na verloop van tijd weet je dat alles dat verdwenen is toe te wijten is aan de radikale bochtafsnijdingen die Rijkswaterstaat eind jaren zestig heeft laten uitvoeren. Daar wist je wel iets van maar het besef van de omvang van die operatie kwam met de afbeeldingen.



A.P. Schotel - Dordrecht 1890-1958 Laren
winter voor Dordrecht - olieverf/doek plusminus 65x100 cm part. coll.
een tjalk heeft net de punt van de Noord gerond en vaart de Oude Maas op
de verblijfplaats van het schilderij is onbekend

Bij al mijn speurwerk ben ik nooit een foto vanaf de Papendrechtse kant tegengekomen, wat ik bijzonder jammer vind, want ik ben ook in die situatie geinteresseerd. Als biograaf, maar ook als schilder, wil ik me er van vergewissen hoe 'vrij' Daan Mühlhaus het onderwerp interpreteerde. Ik hou me altijd aanbevolen voor het gebruik van mij nog onbekend materiaal.




Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
gezicht op Dordrecht
olieverf/doek
voorheen kunsthandel G. Vermeulen Dordrecht

 
Al van mijn jongste schilderjaren ben ik me bewust van het feit dat Dordrecht kan bogen op een fraai schilder verleden. Ten eerste omdat de stad zelf vele schilders heeft voortgebracht waaronder verschillende leerlingen van Rembrandt, en ten tweede omdat de stad om zichzelf talloze schilders uit binnen en buitenland als een magneet heeft aangetrokken. In 1977 zag ik in het Dordrechts Museum de grote Aelbert Cuyp tentoonstelling en daar eerder de tentoonstelling van 200 jaar Pictura.
Dat gaat zich in iemand nestelen, men wordt er zich meer van bewust. Men gaat anders naar de stad en omgeving kijken - men probeert dat ook door de bril van zijn voorgangers te doen. Zo'n 'meer,'  het drierivierenpunt, is niet wat Cuyp zou prikkelen, maar de verdwenen strandjes met Dordt aan de horizon, zoals Mühlhaus en zijn generatiegenoten het nog gezien hebben, wel.
Het silhouet van de stad vanaf het water is nog steeds prachtig en door een moderne schilderbril nog steeds goed naar het doek te transformeren. Maar ik zou er zo graag anno 1900, of vroeger, willen kunnen rondlopen of, nog mooier, kunnen rondvaren!
Met die oude foto's en schilderijen plus de eigen fantasie komt men een heel eind in de goede richting.

Het ligt in het voornemen een apart artikel over Daan Mühlhaus' voorliefde voor deze plek te schrijven.


zinkstukken ter versteviging van de nieuwe dijk
foto collectie het Daan Mühlhausarchief





Joost van de Weg - foto/uitsnede
het drierivierenpunt vanaf de Dordtse Grote Kerk
de weggebaggerde punt is duidelijk te zien 




 

op dit fotodetail is de situatie nog beter te plaatsen, genoeg
plekken om de schidersezel neer te zetten. Links kunt u
molen Welgelegen herkennen waar eerder één van de
vroegere blogs aan gewijd is (zie het blogarchief of de labels)





bij het drierivierenpunt, tegenover Dordrecht

 

het drierivierenpunt vanaf de Merwekade in Dordrecht
druk twee keer op de foto en u kunt met wat goede wil
de punt aan de overkant herkennen en er is ook al
baggeractiviteit te zien achter de groene landtong

zicht op Dordrecht vanaf de weggebaggerde punt
in Zwijndrecht a/h drierivierenpunt

het Daan Mühlhausarchief - over de Dordtse schilder Daan Mühlhaus/Muehlhaus

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
de rue Mouffetard in Parijs/Paris
22 juni op een Britse veiling geveild
een echte, betrouwbare Mühlhaus, waar
zich in de artikelen over Mühlhaus in Parijs
 zowel een foto-  als een aquarelvariant van
bevindt

Peter van Loon, Daan Mühlhaus was zijn mentor, verzamelde bij Mühlhaus' leven al gegevens over het leven en werk van deze Dordtse kunstschilder. Hij deed dit onder andere door hem gericht uit te horen over momenten en periodes uit zijn leven - periodes waar alleen de schilder zelf over kon vertellen.
Dit moest terloops en niet al te opvallend gebeuren omdat Mühlhaus het zelf onnodig en flauwekul vond.

Ondertussen verzamelt Peter van Loon al meer dan dertig jaar gegevens i.v.m. de Dordtse schilder Daan Mühlhaus/Muehlhaus - 1907-1981 bij elkaar in een archief.

Sinds 2010 en sinds veel van de tot nu toe verzamelde materialen, als foto's, geschreven teksten, krantenartikelen en andere data, zijn gescand en opgeslagen in een digitaal bestand heet het  ---  het Daan Mühlhausarchief.

Dit bestand en de kennis van Peter vormen samen de belangrijkste bron voor de blogs/artikelen die Peter van Loon over Daan Mühlhaus en de wereld waarin hij leefde heeft geschreven.
Sinds oktober 2010 komt in de vorm van deze artikelen/blogs interessant materiaal over deze Dordtse schilder naar buiten.
Het eigenlijke Daan Mühlhausarchief is niet vrij toegankelijk. Uw gegevens zijn in vertrouwde handen en worden door Peter van Loon beheert.
Het is mogelijk dat, mits bij interesse van die kant, dit uiteindelijk bij een instantie als het gemeentearchief/Diep of het landelijke RKD ondergebracht kan worden.


 

Er wordt wel beweert dat bijna 40% van wat er op veilingen aangeboden wordt niet dat is waar het voor uitgegeven wordt, zeg maar, in veel gevallen vals is. Dat is een schrikbarend hoog percentage dat ik niet kan ontkennen nog bevestigen.

Feit is dat er dubieuze werken van Mühlhaus in omloop zijn, zoals dat bij bijna iedere schilder die enige bekendheid geniet het geval is.
Er zijn overal bedriegers dus ook in deze wereld. In de speelfilm The Moderns is een interessante geschiedenis te volgen van hoe zoiets in zijn werk kan gaan. In zijn werk qua werkwijze, omstandigheden en  qua drijfveren.






voorbeeld van een schilderij dat op een veiling
als een Daan Mühlhaus werd aangeboden maar
dat dat beslist niet is. In dit geval is het
overduidelijk, maar er zijn ook gevallen bekend
waar het zelfs voor de kenner niet meevalt om
dit vast te stellen.

Mede ook om die reden is het van belang dat er een goed en betrouwbaar bestand ontstaat waar de gegevens en kennis over deze schilder wordt ondergebracht.
Vervolgens is het voor de ontwikkeling van de nadere bekendheid van hem van belang dat deze apart aan Daan Mühlhaus en zijn wereld gewijde site bestaat. Een website waar veel van deze kennis te lezen en te raadplegen is en die één en ander bovendien in een betrouwbare context probeert te plaatsen.

Vandaar deze oproep om materiaal m.b.t. Daan Mühlhaus ter beschikking van het Daan Mühlhausarchief te stellen om dat vervolgens in het archief te kunnen opnemen. Tegenwoordig kan bijna alles met betrekkelijk weinig moeite digitaal worden vastgelegd en vervolgens net zo makkelijk verstuurt worden. U hoeft dus geen afstand van de originelen foto's of documenten te doen als u dat niet wilt.


Goede foto's van werken (= schilderijen, aquarellen/waterverven, tekeningen) het liefst zonder flitslicht - voorzien van  de maat, de ondergrond waarop het geschilderd is - (papier, paneel, board, doek, marouflé = doek geplakt op paneel) - een beschrijving (indien bekend ) en wat verder relevant mag zijn.

Het spreekt voor zich dat hier vertrouwelijk mee omgegaan zal worden.



in 2008 bij een gerenommeerd veilinghuis in
Amsterdam geveild  maar waarbij ik er sterk
aan twijfel of het wel van de hand van  Mühlhaus is 

U kunt aangeven of de afbeelding eventueel ook in één van de blogs/artikelen gebruikt mag worden

of dat u het alleen beschikbaar stelt voor het niet

openbare gedeelte, het Daan Mühlhausarchief.
Het archief en bestand kan zo als provenancebron van de schilder dienen.

Telefoon Peter van Loon 078-6145913

Daan Muehlhaus/Mühlhaus - molengezicht
olieverf /marouflé - 50x60 cm

 mei 2011 werd dit schilderij bij van Zadelhoffs veilingen
op internet geveild, maar naar ik begrijp niet verkocht
dit is wel een Daan Mühlhaus en de herkomst is bekend
de signatuur is er later door een ander onder geplaatst
de eerste eigenaar was Wim G. die het aan Mühlhaus'
vernietigingsdrang heeft onttrokken toen hij de laatste
hielp bij diens verhuizing vanuit Pictura naar de Nieuwe
Haven 6. Mühlhaus was toen zwaar gedesillusioneerd en
heeft in die stemming veel vernietigd en/of weggegooid,
daaronder bijna al zijn modeltekeningen en op een haar na
ook dit schilderij.  Pas later is het door Wim G. zelf op een
paneel geplakt. Er zijn mij twee Parijse schilderijen bekend
met eenzelfde geschiedenis. Wim G. heeft die op spaanplaat
geplakt. Spaanplaat! leken kunnen dit beter aan een vakman
overlaten, het is jammer en moeilijk ongedaan te maken!
Ik heb kort geleden vernomen dat een latere eigenaar van dit
schilderij van Kinderdijk het weer heeft weten te herstellen.

Email/peter1959.2009@hotmail.com











Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981 en zijn wereld heeft nu een eigen website

het nieuwe schildersblog http://www.daanmuhlhaus1907-1981nl.blogspot.com/



Daan Mühlhaus/Muehlhaus
rue Mouffetard Parijs - Paris
ges.l.o./olieverf /doek
dankzij deze informatie kan
ik nu een eerder gepubliceerde
foto en idem. aquarel van de
juiste titel voorzien

De afgelopen dagen heb ik de blogs die direct of indirect betrekking hebben op de Dordtse schilder Daan Mühlhaus/Muehlhaus, 1907-1981, in een eigen weblog ondergebracht. Zoals de trouwe volgers van mijn blogs inmiddels wel zullen weten was Daan Mühlhaus mijn mentor.




Het zal misschien een tijdje gaan duren voordat het soepel en zelfstandig zal werken. Ik denk dan met name aan de vindbaarheid met de zoekmachines ten opzichte van het oorspronkelijke blog.
Ik ben er voor mezelf ook nog niet uit of ik de inhoud van de twee weblogs nu compleet moet splitsen of niet. 
Wel heb ik al enkele van de minder bezochte blogs uit het oorspronkelijke (eenschilderindordrechtnl ) verwijderd. Die staan nu uitsluitend op het Mühlhaus weblog.  Bovendien staat daar het eerste nieuwe blog/artikel, over het 'Daan Mühlhausarchief'. Kortom, om een beeld te krijgen van het totale bestand van aan Daan Mühlhaus gerelateerde artikelen kunt u het beste naar het onderstaande blog switchen.

De naam en het webadres van het nieuwe blog.
De schilder Daan Mühlhaus (Muehlhaus) - Dordrecht 1907-1981

http://www.daanmuhlhaus1907-1981nl.blogspot.com/



Deel 3 - Daan Mühlhaus/Muehlhaus in Parijs, werken op papier



Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
gendarmes voor een reclamezuil, Parijs
waterverf/papier

 

Binnen het werk dat de 'Dordtse Impressionist' Daan Mühlhaus, 1907-1981, door de jaren heen in Parijs maakte vormen die op papier, en dan met name de waterverven, een op zichzelf staand, verrassend fris en vitaal deel van zijn oeuvre.

Reden genoeg deze werken apart in dit hoofdstuk te belichten.

De door Daan Mühlhaus gebruikte aquareltechniek moet men niet vergelijken met die van de meer doorwerkte, vaak laag over laag opgebouwde, waterverven van de schilders van de Haagse school. Ook niet met die van Amsterdamse Impressionisten als G.H. Breitner en Willem Witsen.
U moet veeleer denken aan een verwantschap met de werkwijze van J.B. Jongkind - één van de belangrijke voorlopers van het Frans Impressionisme. De bij beide schilders relatief vaak voorkomende voorliefde voor een langgerekte horizontale maat is al een eerste overéénkomst die ik noem, maar natuurlijk niet de belangrijkste.



Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Quai Montebello ter hoogte van de Pont Montebello
met de Notre Dame, Parijs
waterverf/papier
particuliere verzameling

In de waterverven/aquarellen van beide is sprake van het samenspel van een krachtige lijntekening - meestal in conté of potlood, soms bij Mühlhaus ook Oost-Indische inkt - versterkt, aangevuld en voltooid met waterverf.
De tekening wordt niet verstopt maar speelt in samenspel met de waterverf haar eigen rol. Zij zijn gelijkwaardig binnen het werkstuk. In de beste waterverven steunen tekening en waterverf elkaar en vullen elkaar aan.
De tekening duid en geeft richting - waterverf vult aan en verbind het tot een samenhangend geheel.

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Rue Dauphine? Parijs
krijt op papier
gesigneerd Dan. Mühlhaus '58 l.o.
deze tekening hing altijd aan de muur, hij
 moet er iets extra's bij gevoeld hebben

Daan Mühlhaus paste de eerder beschreven werkmethode niet altijd strikt toe. Regelmatig zijn het eerder uitgewerkte tekeningen met een wassing van waterverf - nog steeds raak en vlot - maar zulke tekeningen waren vooral bedoeld om zoveel mogelijk gegevens te noteren als studiemateriaal voor later. Het maken van een artistieke aquarel was op dat moment niet zijn directe streven. Dat neemt niet weg dat dit vaak aantrekkelijke werken zijn, want daarvoor was hij weer teveel kunstenaar.

Zijn beste waterverven kenmerken zich door een vlot en virtuoos spel met de beschikbare middelen.. Een spel met beweeglijke lijnen, rake toetsen, mooie wassingen en frisse kleuren. Een vlotheid die regelmatig zelfs Isaäc Israëls in herinnering roept. Kijk bijvoorbeeld maar naar Place de la Concorde (verderop in dit artikel).
De inspiratie is duidelijk. Het lijnenspel van de tekening - steeds weer de rake typering - het zekere nat in nat werken en het zichtbare plezier van de schilder. Je kunt ook merken dat hij papier had gevonden dat hem paste. Hierdoor kwam de kwaliteit van de waterverf optimaal tot zijn recht. Vlotheid en sturing in een proces dat hij volledig onder controle lijkt te hebben. Dit soort waterverven behoren zonder twijfel tot zijn betere werk.


Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
brug over de Seine met de Notre Dame, Parijs
waterverf/papier

Het papier waarop hij werkte kon van veel invloed zijn. Mühlhaus tekende hele schetsboeken vol en daarbij gebruikte hij regelmatig waterverf. Papier van goede kwaliteit was in de oorlog en in de jaren direct erna niet, of moeilijk, verkrijgbaar. Geld zal zonder meer ook een rol hebben gespeeld. Maar later, met meer middelen en keuzemogelijkheden tot zijn beschikking, werd het beter en dat is zichtbaar.

Het is onmogelijk bij elk schilderij, tekening of waterverf  de juiste datering te bepalen, al had Daan Mühlhaus wel vaak de goede gewoonte werken te dateren. Maar van het signeren, laat staan dateren, van het werk in zijn schetsboeken kwam het vaak niet. Daarom is het lastig af te bakenen wat, hoe, en wanneer iets - onder welke omstandigheden - is ontstaan. Het is bijvoorbeeld ondoenlijk te achterhalen wanneer het betere papier voor hem beschikbaar kwam en wanneer hij het daadwerkelijk ging gebruiken.


Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Rue Mouffetard Parijs
waterverf/papier
particuliere collectie

Een schilder pakt niet altijd hetzelfde schetsboek op zijn tochten mee en hij begint pas aan een nieuw als andere min of meer vol zijn. Maar ook dat is niet altijd een vast patroon dat houvast bied. Mühlhaus gaf bovendien gedeeltelijk gevulde schetsboekjes weg aan mevrouw Buytink. Dit eenvoudig met de bedoeling dat zij daar zelf in kon gaan werken. Dat daar achteraf bijzonder leuke tekeningen en zelfs wat waterverven van hem in voorkwamen is achteraf een geluk. Een geluk omdat Daan Mühlhaus bij zijn verhuizing uit Pictura naar zijn laatste stek, op de Nieuwe Haven, veel heeft vernietigd.
Aan de hand van deze bewaarde boekjes kan men min of meer zien dat hij ze vrij willekeurig en gedurende meerdere jaren gebruikte.





Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Parijs
schetsboekblad afkomstig uit één van
de hierboven beschreven schetsboekjes
die hij aan mevrouw Buytink gaf,
om in te tekenen

Binnen één schetsboekje kan je een politieke cartoon/spotprent van de hand van Otto Dicke uit de oorlog tegenkomen - voorts Mühlhausschetsen van fruitbomen in de buurt van zijn tweede atelier aan de Noordendijk, eveneens uit de oorlog - verder Rotterdamse haventekeningen van kort na de oorlog - nog latere schetsen uit Parijs - en natuurlijk werk van mevrouw Buytink, want daar had zij het per slot van rekening voor gekregen.
Het ene schetsboek bleek een ordinair warenhuis tekenblok, een andere was juist mooi gebonden met aan de zijkant gelegenheid om een potlood in te steken, met linten om het dicht te binden - zoals bij een tekenmap.

Dat Daan Mühlhaus veel waarde aan goed materiaal hechtte blijkt wel uit de moeite die hij en zijn vriend Jan Korthals, 1916-1972, deden toen zij stad en land afzochten op zoek naar restanten Brits Whatman papier. Het was hen ter ore gekomen dat deze gerenommeerde fabrikant van kwaliteits papier failliet was gegaan en zij wilden zo lang mogelijk op de befaamde producten van deze fabriek blijven werken.

Met zijn jongere Amsterdamse vriend en collega Jan Korthals was Daan Mühlhaus meerdere keren in Parijs en hij was daar tevens met Piet van Boxel, 1912-2001, eveneens een vriend en collega.
Met van Boxel speelde het verhaal dat zij twee druk pratende en daarbij flink gesticulerende Parijzenaars gadesloegen. Het leek Mühlhaus een interessant gesprek en hij vroeg, toch wel nieuwsgierig, aan van Boxel waar het gesprek nu eigenlijk over ging. ,, Oh, dezelfde onzin als bij ons'', was van Boxel's droge antwoord.
Dit verhaal gebruikte Mühlhaus graag om te illustreren dat het voor hem helemaal geen gemis was dat hij de Franse taal niet beheerste. Bij voorkeur vertelde hij erbij dat hij als een Fransman zo'n woordenstroom tot hem richtte - door hem niet te volgen - meestal in het Nederlands; ,,Dat ben je zelf'', antwoordde.
Daarmee was voor hem de kous af. Hij vond dat hij zich uitstekend kon redden zonder.
 



Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Seinekade in Parijs
waterverf/papier
particuliere verzameling

Het is niet zo verwonderlijk dat deze kant van de schilder bij het grote publiek niet bekend is. De tekeningen en waterverven bewaarde hij in een paar mappen die bijna niemand te zien kreeg. Hij trad er dan ook niet mee naar buiten, zeker niet meer in zijn laatste levensjaren.

Hij wilde er in die tijd ook geen afstand van doen. Voor hem waren het kostbare herinneringen aan het Parijs dat hij had gekend en waarvan hij was gaan houden. Een Parijs dat niet meer bestond en dat hij miste.

De Hallen en veel dat daar mee te van doen had waren uit hartje Parijs verdwenen. Dat vond hij een grote aderlating - het werd een andere beleving. Niet meer een beleving en een 'Parijs ervaring' zoals je die bijna tastbaar in de boeken van George Simenon ervaren kan. Dat was voor hem Parijs. Simenon's - De Kleine Heilige - was niet zomaar zijn favoriete boek.
Het Parijs waar Mühlhaus nog in zijn auto durfde te slapen (dat was een door hem verbouwde en aangepaste Citroën besteleend) en waar de eenvoudige cafés rond de Hallen zijn plek voor een goede goedkope maaltijd waren. De herinneringen daaraan, zichtbaar in zijn Parijse werken op papier wilde hij niet meer kwijt.



Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Place de la Concorde, Parijs
waterverf/papier
particuliere collectie

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Port St.-Denis, Parijs
waterverf/papier
particuliere collectie

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Place de la Concorde, Parijs
waterverf/papier
gesigneerd Dan. Mühlhaus
particuliere collectie

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
in Parijs
(c. coll. Daan Mühlhaus archief)

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Boulevard in Parijs
waterverf/papier
particuliere verzameling

Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
Port Saint-Denis, Parijs - detail
waterverf/papier
particuliere verzameling