Daan Muehlhaus/Mühlhaus ''Atelier in Pictura" zijn magnum opus.



Daan Muehlhaus  Atelier in Pictura
  tempera/papier, datering 1954
collectie Dordrechts Museum
afgebeeld in de catalogus; Tweehonderd jaar Pictura
 in 1975 gehouden in het Dordrechts Museum
bovenstaande foto door de fotograaf Stijns
 is uit de collectie van de schilder afkomstig.

  

 ''Atelier in Pictura'' wordt algemeen gezien als het topwerk van de Dordtse impressionist Daan Muehlhaus 1907-1981.
   
Het schilderij uit 1954 dat zich gelukkig al weer jaren in de collectie van het Dordrechts Museum bevindt is geen olieverf- of waterverfschilderij, maar één in een niet allerdaagse techniek, die met temperaverf.
Regelmatig werd er foutief gesproken van een gouache, maar dat is een ander materiaal. Zowel tempera als gouache wordt met water verwerkt maar het bindmiddel van tempera is meestal eidooier en anders caseïne. Tempera lost na droging niet meer op terwijl dit wel bij gouache kan. Eeuwenlang werd tempera gebruikt als onderschildering voor olieverfschilderijen. Schilderijen in deze gecombineerde olie/temperaverftechniek zijn vaak in een verrassend goede conditie gebleven.

Een bloeiperiode in het gebruik van tempera als zelfstandige techniek  was aan het einde van de negentiende - begin twintigste eeuw met o.a. Henri de Toulouse-Lautrec en de schilders van de ''Nabis'' als belangrijke vertolkers. Daar ligt ook Muehlhaus' bron van inspiratie. Toen hij zich richting jaren vijftig meer en meer ging losmaken van het zwaardere 'Hollands' impressionische idioom uit zijn omgeving en eigen verleden werd hij daarin gesterkt door de ontdekking van de meer lichtvoetige Franse schilders. Zijn voorliefde ging het meest uit naar de schilders Edouard Vuillard 1868-1940 en diens 'Nabis'collega/vriend Pierre Bonnard 1867-1947.

Atelier in Pictura is door Muehlhaus vaak gebruikt en tentoongesteld. Kennelijk zo vaak dat hij het niet opnieuw voor de tentoonstelling ''Ik mag lijden dat het morgen grijs is''  wilde insturen. ,,Het lijkt wel of ik er een abonnement op heb!'' verzuchte hij. Hiervoor in de plaats koos hij het verwante ''Atelier in Pictura met de schilder Jan Korthals''  dat ook in temperaverf geschilderd is.
In die periode toonde Dordrechts Museum duidelijke belangstelling om ''Atelier in Pictura'' voor het museum aan te kopen. Maar Muehlhaus wilde hier niet aan meewerken. ,,Ik voel er niets voor om schilderijen voor het depot te leveren!'' was zijn duidelijke stellingname. Hieruit sprak een niet te negeren ergernis over het beleid door de jaren heen van het Dordrechts Museum met betrekking tot zijn generatie Dordtse kunstenaars. Hij had er geen hoge pet van op - sterker nog, hij was sterk verbitterd over dat wat de overheid voor hem heeft betekend. Dat was weinig of niets en nu hij die overheid niet meer nodig had bedankte hij voor de eer. Dat het schilderij jaren na Muehlhaus' overlijden en na moeizame onderhandelingen uiteindelijk toch aan de collectie van het Dordrechts Museum is toegevoegd kan ik alleen maar toejuichen.

Muehlhaus exposeerde ''Atelier in Pictura'' op de ledententoonstelling van St. Lucas in Amsterdam. Daar was hij, waarschijnlijk via Jan Korthals(1916-1972), lid van geworden. Het hing er fraai naast een Jan Sluijters. Toen de ''Amsterdamse Joffer'' Lizzy Ansingh zowel de Jan Sluijters als de Daan Muehlhaus zag was zij vol lof voor de laatste.  ,,Jan Sluijters kan wel inpakken'' stelde zij enigzins bitsig vast. Zij wilde graag kennismaken met de schilder die hem dat had gelapt. Daar Muehlhaus samen met Jan Korthals, zijn goede vriend en collega, aanwezig was lukte dit zonder veel moeite. Ansingh complimenteerde Muehlhaus met zijn prestatie en toen Ansingh, overigens geen overtuigt Sluijters bewonderaarster, vernam dat Daan uit Dordrecht afkomstig was had ze er nog meer schik in, zij floepte eruit; ,,Jan Sluijters in de schaduw gesteld door een man uit de provincie!''  Hoe bestond het!

Ook Mühlhaus op Flickr petervanloon2259's Photostream.

Lees meer over Mühlhaus en ook andere onderwerpen/blogs op http://www.eenschilderindordrechtnl.blogspot.com/ en/of raadpleeg het blogarchief rechtsboven.


 foldertje van het schildergenoodschap Pictura Dordrecht,
uit 1958, met afbeelding van ''Atelier in Pictura''.









 




''Ik mag lijden dat het morgen grijs is", catalogus 1980
Dordrechts Museum, tentoonstelling van Dordtse impressionisten
voorkant; opschrift grapje van Muehlhaus
zo zou volgens hem Noltee het in zijn Haags hebben gezegd
Muehlhaus was ten tijde van de tentoonstelling de enige nog
in leven zijnde van de geëxposeerde schilders

 






krantenbericht n.a.v. de
verwerving van Atelier in Pictura
door het Dordrechts Museum

  



reaktie van Laurens Jan Bol, oud directeur van het Dordrechts Museum,
op Atelier in Pictura

 


Daan Muehlhaus  Atelier in Pictura met Jan Korthals
tempera/papier  46x50 cm
gesigneerd l.o. Dan Mühlhaus, gedateerd r.o. '55
tentoonstelling; Pictura van gisteren, cat. nr. 53
 'Ik mag lijden dat het morgen grijs is' Dordrechts Museum 1980 cat. nr. 55
Museum voor moderne kunst, De Rietgors, Papendrecht cat. nr.

 


Daan Muehlhaus in zijn atelier in Pictura voor 'Atelier in Pictura'



Daan Muehlhaus/Mühlhaus en Cor Noltee.



Daan Muehlhaus, bezoek aan het atelier.
(de vader van Cor Noltee)
olieverf/paneel 40x30 cm
part.coll. - te dateren 1940

 





Daan Muehlhaus heeft geen officiële schilderopleiding genoten. In de literatuur spreekt men ervan dat hij autodidact was.
Jongere collega Otto Dicke (in een soortgelijke situatie) hanteerde voor zichzelf het woordgrapje; ''Ottodidact''.

Hij kwam uit een arbeiders gezin. Daan Muehlhaus en zijn familie woonden in Hof de Vriendschap aan de Toulonselaan in Dordrecht. Zijn vader was borstelmaker en werkte op een stoffige zolder tot hij, opgebruikt en opgebrand, op hogere leeftijd door zijn baas afgedankt en ontslagen werd. Dit en ander sociaal onrecht heeft Muehlhaus voor het leven beïnvloed (ik aarzel het woord getekend te gebruiken).
De jonge Daan moest al vroeg van school af om bij een baas te gaan werken. Vele baantjes zouden volgen maar van een schilderopleiding kon absoluut geen sprake zijn. De drang om te schilderen was bij hem sterk aanwezig en liet zich ondanks de ongunstige omstandigheden niet zo snel onderdrukken.

Waarschijnlijk is die drang tot het schilderen bij Daan Muehlhaus door zijn eigen vader opgewekt. Senior wilde in zijn spaarzame vrije tijd graag iets tekenen of schilderen. Daan wist zich te herinneren dat hij graag J.G.Gerstenhauer's naschilderde -  dit meestal met waterverf.
Om zoveel mogelijk te kunnen leren stond Daan Muehlhaus voor dag en dauw, nog voor hij naar zijn werk ging, op. Hij had dan een goede kans om andere schilders aan het werk te zien. Dat waren 'buitenschilders', die je in die tijd volgens zijn zeggen op iedere hoek van een straat in Dordrecht kon tegen komen. 'Wagonladingen buitenlandse schilders'', verhaalde hij, en over; ''Welgestelde Amerikaanse dames die onder begeleiding in Dordrecht kwamen schilderen'', zij bevolkten, volgens hem, de hotels en pensions in Dordrecht. Vooral hotel Pennock, want dat was goedkoper.
De in 2005 gehouden tentoonstelling en het gelijknamige boek; ''Dromen van Dordrecht'', heeft wel aangetoond dat hij me niet zomaar iets op de mouw heeft gespeld, al mag het misschien een onsje minder zijn.

Zoals ik in een eerder blog over de ontmoeting met de schilder A.P.Schotel heb verteld zal het waarschijnlijk ook met Daan Muehlhaus en Cor Noltee (1903-1967) gegaan zijn. Lang voor de laatste hier kwam wonen vertoefde en schilderde hij al regelmatig in Dordrecht. Noltee logeerde bij van Tilburg, een Dordtse zakenman die hem financieel ondersteunde Dit was tevens de man die Noltee in 1937 definitief naar Dordrecht haalde.  Muehlhaus werd door van Tilburg getipt wanneer Noltee weer in de Merwestad was en zocht hem dan op.
Door goed om zich heen te kijken had Muehlhaus al veel geleerd, en hij had zich dankzij wat lessen van achtereenvolgens de glazenier Eduard Kerling en daarna Diederik Dirk Meesters ook de nodige basisvaardigheden eigen gemaakt. Hij kende het werk van de oudere generatie Dordtse impressionisten, vooral Marinus Pieter Reus (1865 -1938), en had daar ook veel van opgestoken. Daan Muehlhaus was sinds 1933 werkend lid van Pictura, dus hij werd toen al in Dordrecht serieus genomen. Maar hij zal toch in het begin tegen de vier jaar oudere Noltee opgekeken hebben. Noltee, met zijn Haagse achtergrond en bagage, was op het moment dat zij elkaar ontmoetten al een volleerde volwassen schilder. Noltee vertelde van de prachtige kleine schilderijtjes van Akkeringa, de vlotte studies van Willem de Zwart, hij verhaalde over zijn Haagse voorbeelden. Het kan niet anders dan dat hij voor Muehlhaus een opening naar een nieuwe wereld geweest moet zijn en een exponent en lijn naar de vooraf al op afstand bewonderde Haagse School.
Daan Muehlhaus bezocht omgekeerd ook Noltee. Hij pakte soms op goed geluk de trein richting Den Haag. Noltee zat in die tijd in het kasteeltje de Binckhorst net buiten Den Haag. Als Daan geluk had dan trof hij hem daar. Volgens Muehlhaus kon het ook voorkomen dat Noltee met zijn dronken kop in een sloot was beland en ergens zijn roes uitsliep. Hoe dat ook ging, het staat buiten kijf dat Cor Noltee in die periode belangrijk voor de jonge Daan Muehlhaus is geweest. Er zou een tijd komen dat men in één adem over een driemanschap is gaan spreken; Cor Noltee, Daan Muehlhaus en als laatste, en in dit verband nog niet genoemd, Steef Wijnhoven (1898-1969).
In de toekomst zal ik hier nog meer aandacht aan te besteden.

Lees meer over Mühlhaus en andere blogs/onderwerpen op http://www.eenschilderindordrechtnl.blogspot.com/ , zie ook het blogarchief, rechtsboven

 De drie foto's van Cor Noltee (onder) waren tot nu toe nog niet bij het grote publiek bekend en zijn met zeer grote waarschijnlijkheid door Daan Muehlhaus genomen. (c. collectie Muehlhaus archief)


Cor Noltee in het veld. - foto Daan Muehlhaus

 

Cor Noltee in zijn atelier. - foto Daan Muehlhaus.



Omgeving van kasteel de Binckhorst bij Den Haag waar Muehlhaus Noltee opzocht.



Cor Noltee in zijn atelier 2    foto Daan Muehlhaus
c. coll. Daan Muehlhaus archief P.v.L.



Buitenschilderen met Daan Muehlhaus (1907-1981),in het voorjaar van 1979.



Peter van Loon, geschilderd m.b.v. Daan Muehlhaus,
Landbouwweg bij Wijngaarden Z.H., voorjaar 1979

De eerste keer dat ik buiten naar het motief schilderde was in het voorjaar van 1979. Dat was samen met, en onder leiding van, Daan Muehlhaus die zich uit eigen beweging over mij als beginnende schilder ontfermd had. Het gebeurde bij Wijngaarden (Z.H.) vlak bij een doodlopende landbouwweg. Ik had al heel wat keren buiten in mijn eentje zitten tekenen, maar buiten werken met olieverf was nieuw voor mij. Ik kan me herinneren dat ik blij was dat het een stil weggetje was. Zonder veel kans op pottenkijkers.

Ik voelde me aanvankelijk onzeker. Maar wie zou dat niet zijn? Zeker als je je realiseert dat je naast een rasschilder staat! Het ging gelukkig vrij snel voorbij en daarvoor in de plaats kwam het plezier van het buiten zijn.  Bovendien kwam het gevoel naar voren dat je aan je droom kon ruiken. De droom om later ook schilder te kunnen worden net als Daan Muehlhaus en al die schilders weer voor hem.  Voordat we werkelijk aan de slag gingen met olieverf gaf hij eerst nog een demonstratie in het tekenen met Conté a Paris krijt. Niet alleen maakte hij onderstaande tekening, maar hij demonstreerde hoe hij vooraf, thuis in het atelier, zijn krijtjes prepareerde. Onze ezels stonden niet ver van elkaar en we hebben hetzelfde plekje geschilderd. Enkele jaren geleden zag ik de versie van Daan Muehlhaus nog terug in de etalage van A.L.Franken aan de Voorstraat. Aan mijn studie ontbrak nog van alles en Muehlhaus heeft er op het laatst het nodige aan gedaan.  Hij heeft er het raffinement ingestopt dat ik, de beginneling, miste. Ik heb het dan ook niet voor een honderd procent van Loon door laten gaan. Ik heb er linksonder mijn initialen PvL'79 en rechtsonder m.b.v. DM opgezet. Simpel vanuit het principe - ere wie ere toekomt!  

In de namiddag, we waren klaar, besloot Muehlhaus via de dorpskern van  Wijngaarden terug te rijden. Vooral om mij aan de andere kant van het dorp het nog, schijnbaar, onbedorven landschap te tonen. De namiddagzon gaf een mooi tegenlicht. Alles leek mee te werken en deed zijn best om een onvergetelijke moment te creëren. De zuring stond hoog in bloei, dat gaf een soort oranje/rode waas over de weiden.  Daar staken de zonbeschenen ruggen van de roodbonte koeien mooi bij af. Het verraste ook Muehlhaus en daar was hij niet op voorbereid.  Hij kreeg de vermaarde klap van de natuur en was merkbaar onder de indruk. Snel parkeerde hij zijn auto op een bruggetje onder een stel bomen en stapte uit de auto. Even vergat hij alles om zich heen, deed nog een pas naar voren en sprak voor zichzelf letterlijk,  ik citeer met excuses; ,,Godverdomme! Zo heeft Willem Maris het nog nooit gezien!''
Hij heeft nog wat foto's genomen, maar het ging schemeren en we moesten weer naar huis. De volgende dag moest ik naar mijn werk, terug naar de werkelijkheid van alledag.   Daan Muehlhaus is die volgende dag terug gegaan en heeft een van zijn betere buitenstudies uit zijn laatste periode gemaakt.
Inspiratie is mooi, maar vaak een ongrijpbaar verschijnsel!

Meer Daan Mühlhaus op Flickr petervanloon2259's Photostream.






Daan Muehlhaus, landbouwweg bij Wijngaarden Z.H.1979 krijt.

   



Daan Muehlhaus. Bij Wijngaarden Z.H.,Westeinde, olieverf op marouflé.

  




Daan Muehlhaus, Westeinde bij Wijngaarden Z.H.(detail).

   





Daan Muehlhaus en zijn Peugeot 504 bij Hoornaar.
Zo stond hij ook in Wijngaarden met zijn auto.

   


Peter van Loon en Daan Mühlhaus/Muehlhaus
landschap in de buurt van de Vlist in de Krimpenerwaard (Z-H)
olieverf/doek 30x40 cm
gesigneerd (door Mühlhaus) Mühlhaus & v. Loon Behangers
relativerend grapje van Mühlhaus
coll. Peter van Loon



 






Peter van Loon in 1980 opnieuw bij Wijngaarden, het Westeinde.
Weer met Daan Muehlhaus en dit keer ook met mevrouw Buytink.
(foto F. Buytink)

   



Daan Muehlhaus 1907-1981  in Hoornaar aan het schilderen.



Daan Muehlhaus  papaverbollen en antieke flesjes voor een oud-hollandse tegelwand (witjes) 1979

Deze aanzet door Muehlhaus heb ik in dit verband opgenomen omdat het de demonstratie in schil-
deren is die hij voor mij deed toen ik de eerste keer op zijn atelier was uitgenodigd.   Dat speelde kort
voor bovenstaand schilderavontuur. Buitenschilderen was de logische vervolgstap op het werken 
aan zo'n stilleven. Voor het stilleven had Muhlhaus een losse plaat mahonie als ondergrond en een  
plaat board ,waar hij antieke 'witjes' op had geplakt, vormde de achtergrond. Hij heeft me de attributen
nog meegegeven om zelf bij mij thuis te kunnen oefenen.    Die pogingen liet ik later op zijn atelier  
door hem beoordelen en voor ik het wist was ik er kind aan huis.                                                             
Ik ben hem en mevrouw Buytink, die zeker ook genoemt moet worden, nog altijd dankbaar voor      
hun gastvrijheid, steun en vriendschap.                                                                                                       

Winter bij Dordrecht, een sterk schilderij van Daan Muehlhaus/Mühlhaus.



Daan Mühlhaus 1907-1981, Winter bij Dordrecht
olieverf op doek 60x100 cm gesigneerd r.o.

 Bij veilinghuis A. Mak in Dordrecht is in december 2010 een sterk schilderij van Daan Muehlhaus (1903-1981) onder de hamer geweest. Het doek van 60x100 cm dateert uit de Tweede Wereldoorlog. Een tijd waarin Muehlhaus zich als schilder aanmerkelijk heeft ontwikkeld.

Deze stemmingvolle winter zal hij gemaakt hebben n.a.v. een tocht vanuit zijn toenmalige tweede atelier aan de Noordendijk. Hij heeft zelf vermoedelijk op het talud van de Noordendijk gestaan. Rechts waren de balkengaten en verderop de grens van de Oranjelaan en de verfijnd geschilderde silhouetten van een herkenbaar stuk Dordts industrieel verleden. Ik vind het persoonlijk een schilderij dat niet zou misstaan in de collectie van Het Dordrechts Museum. Dit vooral omdat het een heel zuiver en artistiek schilderij van Muehlhaus is. Wat ik er mede sterk aan vind is de geslaagde toepassing van het principe van de kunst van het weglaten.  Dat lijkt zo makkelijk, maar dat is het nu juist niet. Er bestaat een kwalitatief slechte foto van een solotentoonstelling van Muehlhaus gehouden in januari/februari 1942 in de zalen van Pictura. Hier is het schilderij uiterst rechts op te herkennen. De zittende man rechts op de foto is overigens de plaatselijke lijstenmaker Adrie Bakker die later veel werk van Daan Muehlhaus zou verhandelen.
Toen De Werkgroep Dordts Impressionisme in 1985 op Mühlhaus' laatste woonadres aan de Nieuwe Haven een bescheiden expositie aan hem weidde was het schilderij daar ook te zien. Toen als bruikleen van een gerespecteerde kunstenaar uit de regio.

Bij het binnenkomen bij Daan Muehlhaus en mevrouw Buytink hing direct in de gang een kleinere buitenstudie, een variant van hetzelfde motief. Dit schilderij exposeerde hij eveneens op de tentoonstelling in 1942. Als men wil spreken van tonalistische schilderijen dan zijn deze twee winters het wel. Met recht de verbeelding in verf van het later op de hele groep Dordtse impressionisten geplakte credo; ''Ik mag lijden dat het morgen grijs is." Daar heeft het grotere schilderij overigens niet gehangen zoals dat wel in de veilingcatalogus vermeld staat. Er hingen uitsluitend werken uit het eigen bezit van Daan Muehlhaus.
Voor meer informatie over het besproken schilderij verwijs ik  naar http://www.makveilingen.nl/

Meer Daan Mühlhaus op Flickr petervanloon2259's Photostream.

Lees meer Daan Mühlhaus en andere onderwerpen/blogs op http://www.eenschilderindordrechtnl.blogspot.com/ en/of raadpleeg het blogarchief rechtsboven.



 


Daan Muehlhaus expositie 5 t/m 20 okt. 1985,
 Nieuwe Haven 6 in Dordrecht.

 


Daan Muehlhaus. Winter bij Dordrecht
Olieverf op stroboard, part. coll.




Daan Muehlhaus tentoonstelling 1942 in Pictura, Dordrecht.












Daan Muehlhaus tentoonstelling in Pictura, Dordrecht
24 januari tot en met 15 februari 1942
rechts de kleine "Winter bij Dordrecht''



   













Daan Muehlhaus' uitnodiging voor zijn tentoonstelling in Pictura
gehouden van 24 januari tot en met 15 februari 1942

Daan Muehlhaus, op foto, hij signeerde meestal D.Mühlhaus (1907-1981)



Daan Muehlhaus in de zeventiger jaren

 

Meer over Daan Mühlhaus en het Mühlhausarchief. 

Nog bij zijn leven probeerde ik de Dordtse schilder Daan Mühlhaus uit te horen over zijn verleden en zijn werk als kunstenaar. Dit met de achterliggende gedachte dat niet alle kennis over hem met hem verloren mocht gaan.


Ik heb me toen voorgenomen zoveel mogelijk gegevens over hem te verzamelen en voorzichtig de rol van Mühlhaus biograaf op me te nemen. Bovendien begon ik me meer 'verantwoordelijk' te voelen voor het beeld van zijn nalatenschap in tekst en afbeelding.


Daan Muehlhaus/Mühlhaus in het atelier in Pictura
midden jaren vijftig



Zo langzamerhand is er een aardig 'Mühlhaus archief' aan het groeien, een archief waar ik in de toekomst regelmatig uit zal blijven publiceren. Er is bij mij,  zoals dit bij iedere biograaf en verzamelaar zou moeten zijn, behoefte aan meer. Meer foto's, meer afbeeldingen van schilderijen, meer artikelen of krantenknipsels, eigenlijk aan alles dat helpt om een zo volledig mogelijk beeld van zijn leven en dat van zijn werk en oeuvre te kunnen krijgen. In dit blog, zal ik er regelmatig onderdelen van naar buiten brengen -  Mede ook om het beeld van de schilder Daan Mühlhaus op internet niet alleen door wat willekeurig bij welke kunsthandel of veiling dan ook opduikt te laten bepalen. Neem nu alleen al deze foto's! Het werd m.i. hoog tijd dat er wat behoorlijke foto's van Mühlhaus te vinden zijn.

Ik ben uiteraard altijd geïnteresseerd in nieuwe informatie, zowel in de vorm van tekst- als in beeldmateriaal. Daar ga ik vanzelfsprekend zorgvuldig mee om. Email/peter2009.1959@hotmail.com

Daan Mühlhaus ook op Flickr petervanloon2259's Photostream.


Daan Mühlhaus/Muehlhaus voor de door hem vervaardigde
 muurschildering bij Overwijn in Dordrecht.

 

Daan Mühlhaus/Muehlhaus bij de Pont Neuf in Parijs.



Daan Muehlhaus aan het aquarelleren in Spanje, begin zestiger jaren.



Daan Muehlhaus in Hoornaar aan het schilderen.



Daan Muehlhaus in Parijs, '53?




Daan Mühlhaus/Muehlhaus 1907-1981
bij de opening van de uitbreiding van
lijsten en kunsthandel Adri Bakker en Zoon
op de Spuiweg in Dordrecht
foto - Will Bakker op 29-01-1981



Een schetsboekje, Ibiza, door A.J. Zwart.(1903-1981)

Buitenkant Ibiza schetsboekje door A.J. Zwart (1903-1981), 17x24 cm.

   

 A.J. Zwart heeft een tijd op het Spaanse Ibiza gewoond en gewerkt. Ik heb een klein schetsboekje uit die periode in mijn bezit. De charme ervan is voor mij, behalve dat het vlotte tekeningen van een schilder zijn, dat je er aan kunt zien dat het schetsboekje voor hem een gebruikvoorwerp was. Hij gebruikte het, lijkt me, als geheugensteun bij het maken van zijn schilderijen. Je ziet het aan de bruine vlekken. Vlekken die het gevolg zijn van spatjes olieverf, die in het het maakproces op het papier terecht zijn gekomen. Het boekje zal regelmatig in de buurt van zijn palet hebben gelegen. Hier en daar zie je enkele kringen van het uitbijten van de olie dat in het papier is gedrongen. Met een beetje goede wil en fantasie is het een bescheiden kijkje in de keuken van de schilder.   Het meeste is waarschijnlijk met een zacht potlood getekend. Potlood in een schetsboek geeft af. Aan de afdruk van een andere tekening ,op de achterkant van een ervan, valt af te leiden dat er ooit minimaal een is uitgehaald. Een tekening van een ezel voor een boerenkar zoals er meer in het schetsboekje staan.  Die hangt misschien wel mooi ingelijst bij iemand aan de muur. Hier volgt de rest.







A.J. Zwart 11







A.J.. Zwart 13

  




A.J. Zwart 14

  




A.J. Zwart 15

  

A.J. Zwart 1

 



A.J. Zwart3

 



Aad Zwart 4

 


A.J. Zwart 5

 


A.J. Zwart 6

 



Arie  Zwart 7

 


A.J. Zwart 8



Adrianus Johannes  Zwart 9

 

A.J. Zwart 16



A.J. Zwart 12



Aad  Zwart 10






A.J. Zwart 2

 


A.J. Zwart 17